EMDR a CBT, DBT i terapia psychodynamiczna – wszystkie te podejścia są wykorzystywane w pracy psychoterapeutycznej, ale opierają się na różnych założeniach i wykorzystują odmienne sposoby rozumienia oraz leczenia trudności psychicznych.

Dla osoby szukającej terapii różnice między nimi nie zawsze są oczywiste. Nazwy mogą niewiele mówić o tym, jak wygląda terapia, na czym koncentruje się terapeuta i kiedy dane podejście może być szczególnie pomocne.

W tym artykule wyjaśniam najważniejsze różnice między terapią EMDR, terapią poznawczo-behawioralną (CBT), dialektyczno-behawioralną (DBT) oraz terapią psychodynamiczną.

EMDR – terapia ukierunkowana na przetwarzanie trudnych doświadczeń

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), czyli terapia odwrażliwiania i przetwarzania za pomocą ruchów gałek ocznych, została opracowana przez Francine Shapiro.

EMDR jest szczególnie kojarzona z leczeniem traumy i PTSD, ale współcześnie znajduje zastosowanie również w pracy z innymi trudnościami, w których istotną rolę odgrywają obciążające doświadczenia i związane z nimi wspomnienia.

Jednym z podstawowych założeń EMDR jest to, że niektóre doświadczenia mogą zostać niewłaściwie przetworzone i pozostawać w pamięci w sposób, który sprawia, że ich emocjonalny lub cielesny wpływ jest nadal bardzo silny.

Może się wtedy zdarzać, że człowiek wie, że obecnie jest bezpieczny, ale jego ciało reaguje tak, jakby zagrożenie nadal trwało.

W terapii EMDR nie chodzi więc wyłącznie o rozmowę o przeszłości. Celem jest uruchomienie procesu przetwarzania wspomnienia w taki sposób, aby jego obecne znaczenie, emocje, odczucia cielesne i związane z nim przekonania mogły ulec zmianie.

Na czym koncentruje się EMDR?

W zależności od przypadku terapeuta może pracować między innymi z:

• trudnymi wspomnieniami,

• wydarzeniami traumatycznymi,

• przekonaniami związanymi z doświadczeniem, np. „jestem bezradna/-y”,

• reakcjami emocjonalnymi i cielesnymi,

• wyzwalaczami (triggerami) pojawiającymi się w teraźniejszości,

• wyobrażeniami dotyczącymi przyszłości.

Istotnym elementem terapii jest również stabilizacja i budowanie zasobów. Nie każda osoba rozpoczyna przetwarzanie wspomnień od razu. Tempo terapii powinno być dostosowane do możliwości i aktualnej sytuacji pacjenta.

CBT – praca z myślami, emocjami i zachowaniami

CBT (Cognitive Behavioral Therapy), czyli terapia poznawczo-behawioralna, koncentruje się między innymi na zależnościach pomiędzy myślami, emocjami, zachowaniami i reakcjami organizmu.

Jednym z podstawowych założeń CBT jest to, że sposób interpretowania sytuacji może wpływać na to, co czujemy i jak się zachowujemy.

Przykładowo ta sama sytuacja może zostać przez dwie osoby zinterpretowana zupełnie inaczej. Jedna może pomyśleć: „Poradzę sobie”, druga natomiast: „Na pewno sobie nie poradzę”.

W CBT terapeuta pomaga pacjentowi rozpoznawać takie schematy i sprawdzać, czy są one adekwatne do obecnej rzeczywistości.

Na czym może polegać terapia CBT?

W zależności od problemu terapia może obejmować:

• rozpoznawanie automatycznych myśli,

• pracę nad przekonaniami,

• analizowanie zachowań,

• eksperymenty behawioralne,

• ekspozycję,

• rozwijanie umiejętności radzenia sobie,

• pracę własną pomiędzy sesjami.

CBT jest podejściem szeroko wykorzystywanym w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, między innymi zaburzeń lękowych i depresyjnych.

DBT – rozwijanie umiejętności regulacji emocji

DBT (Dialectical Behavior Therapy), czyli terapia dialektyczno-behawioralna, została opracowana przez Marshę Linehan.

DBT wyrosła z nurtu poznawczo-behawioralnego, ale została rozwinięta o elementy związane między innymi z uważnością, akceptacją i regulacją emocji.

Jednym z ważnych celów DBT jest pomoc osobie w lepszym radzeniu sobie z bardzo silnymi emocjami i zachowaniami, które mogą pojawiać się w odpowiedzi na przeciążenie emocjonalne.

Czego uczy DBT?

Terapia może obejmować rozwijanie takich umiejętności jak:

• regulowanie intensywnych emocji,

• tolerowanie trudnych sytuacji,

• uważność,

• skuteczna komunikacja,

• budowanie i utrzymywanie relacji,

• ograniczanie zachowań impulsywnych.

DBT ma szczególne znaczenie w pracy z osobami doświadczającymi poważnych trudności w regulacji emocji, impulsywności i niestabilności relacji.

Terapia psychodynamiczna – znaczenie nieświadomych procesów i relacji

Terapia psychodynamiczna wywodzi się z tradycji psychoanalitycznej, ale współczesne podejścia psychodynamiczne obejmują wiele różnych modeli terapeutycznych.

W centrum zainteresowania znajduje się między innymi to, jak wcześniejsze doświadczenia wpływają na obecne funkcjonowanie człowieka.

Terapeuta i pacjent mogą przyglądać się powtarzającym się wzorcom relacji, konfliktom wewnętrznym, emocjom, mechanizmom obronnym oraz temu, co dzieje się w relacji terapeutycznej.

Istotne może być również odkrywanie znaczenia doświadczeń, które nie zawsze są w pełni świadome.

Na czym może koncentrować się terapia psychodynamiczna?

Między innymi na:

• historii relacji,

• doświadczeniach z dzieciństwa,

• powtarzających się wzorcach zachowania,

• wewnętrznych konfliktach,

• emocjach i sposobach ich przeżywania,

• mechanizmach obronnych,

• relacji terapeutycznej.

Celem nie jest wyłącznie zmniejszenie konkretnego objawu, ale również lepsze rozumienie siebie i swoich sposobów funkcjonowania.

EMDR a CBT, DBT i terapia psychodynamiczna – najważniejsze różnice

Choć wszystkie wymienione podejścia mają na celu poprawę funkcjonowania i zmniejszenie cierpienia psychicznego, różnią się między innymi tym, na czym przede wszystkim skupiają uwagę.

Nie oznacza to jednak, że poszczególne obszary się wzajemnie wykluczają.

Przykładowo terapia EMDR również może obejmować pracę nad przekonaniami i emocjami, CBT może uwzględniać doświadczenia z przeszłości, a terapia psychodynamiczna może koncentrować się na aktualnych trudnościach.

Różnica dotyczy przede wszystkim perspektywy, z której terapeuta rozumie problem, oraz sposobu prowadzenia procesu terapeutycznego.

Czy EMDR jest lepsze od CBT?

To jedno z częstszych pytań, ale nie ma uniwersalnej odpowiedzi.

Nie można powiedzieć, że jedna metoda terapii jest „najlepsza” dla wszystkich osób.

Dobór podejścia powinien uwzględniać między innymi:

• rodzaj trudności,

• historię pacjenta,

• aktualny poziom stabilności,

• potrzeby i cele terapii,

• gotowość do określonego rodzaju pracy,

• doświadczenie i kompetencje terapeuty.

W przypadku traumy szczególnie istotne jest to, aby terapeuta nie traktował terapii jak schematu, który należy zastosować w identyczny sposób u każdej osoby.

To nie metoda powinna być dopasowywana do pacjenta, ale sposób pracy terapeutycznej do jego potrzeb i możliwości.

Czy można łączyć EMDR z CBT lub DBT?

Tak. Poszczególne podejścia nie muszą być traktowane jako konkurencyjne.

W praktyce terapeutycznej możliwe jest korzystanie z różnych metod i narzędzi, o ile jest to uzasadnione potrzebami pacjenta.

W terapii traumy szczególnie ważne może być wcześniejsze przygotowanie do przetwarzania wspomnień. U części osób potrzebne jest najpierw zwiększenie stabilności, rozwijanie umiejętności regulacji emocji czy praca nad poczuciem bezpieczeństwa.

Dlatego terapia nie zawsze rozpoczyna się od bezpośredniej pracy z traumatycznym wspomnieniem.

Bezpieczeństwo powinno mieć pierwszeństwo przed tempem terapii.

Czy każda osoba z traumą potrzebuje EMDR?

Nie.

Samo występowanie trudnego doświadczenia nie oznacza automatycznie, że EMDR będzie najlepszym rozwiązaniem.

Podczas konsultacji ważne jest poznanie aktualnego funkcjonowania osoby, jej historii, sposobu reagowania na stres oraz tego, czego potrzebuje od terapii.

W niektórych przypadkach korzystniejsze może być rozpoczęcie od stabilizacji, pracy nad regulacją emocji lub innym podejściem terapeutycznym.

Warto również pamiętać, że EMDR nie polega na zmuszaniu pacjenta do ponownego przeżywania traumy. Praca odbywa się w określonej strukturze, z uwzględnieniem przygotowania, zasobów i możliwości osoby korzystającej z terapii.

EMDR, CBT, DBT czy terapia psychodynamiczna – jak wybrać?

Jeśli zastanawiasz się, który nurt będzie dla Ciebie odpowiedni, warto zacząć nie od pytania:

„Która terapia jest najlepsza?”

ale:

„Czego potrzebuję w terapii i z czym chcę pracować?”

Jeżeli głównym problemem są objawy związane z traumatycznymi doświadczeniami, wspomnieniami, triggerami czy poczuciem zagrożenia utrzymującym się mimo aktualnego bezpieczeństwa, EMDR może być jednym z podejść branych pod uwagę.

Jeżeli trudności dotyczą przede wszystkim utrwalonych sposobów myślenia i zachowania, pomocne może być CBT.

Jeżeli najważniejszym obszarem są bardzo intensywne emocje, impulsywność i trudności w ich regulacji, warto rozważyć podejście DBT.

Jeżeli natomiast istotne są powtarzające się wzorce relacyjne, wewnętrzne konflikty i potrzeba głębszego rozumienia własnego funkcjonowania, odpowiednim wyborem może być terapia psychodynamiczna.

Ostateczna decyzja powinna jednak wynikać z profesjonalnej konsultacji, a nie wyłącznie z opisu poszczególnych nurtów w internecie.

Podsumowanie

EMDR, CBT, DBT i terapia psychodynamiczna różnią się sposobem rozumienia trudności oraz metodami wykorzystywanymi w terapii.

EMDR koncentruje się przede wszystkim na przetwarzaniu doświadczeń, które nadal wpływają na funkcjonowanie człowieka.

CBT skupia się na zależnościach między myślami, emocjami i zachowaniami.

DBT rozwija umiejętności regulacji emocji, tolerowania trudnych stanów i budowania bardziej skutecznych relacji.

Terapia psychodynamiczna pozwala przyglądać się głębszym wzorcom funkcjonowania, relacjom, konfliktom wewnętrznym i procesom, które mogą pozostawać poza bezpośrednią świadomością.

Nie chodzi więc o znalezienie jednej metody, która będzie najlepsza dla każdego. Dobra terapia to przede wszystkim terapia adekwatna do osoby, jej trudności, aktualnych możliwości i celów.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy EMDR i CBT to to samo?
Nie. Są to różne podejścia terapeutyczne. EMDR koncentruje się między innymi na przetwarzaniu trudnych doświadczeń i wspomnień, natomiast CBT w dużej mierze pracuje z zależnościami między myślami, emocjami i zachowaniami.

Czy EMDR jest terapią traumy?
EMDR jest podejściem szeroko wykorzystywanym w terapii traumy i PTSD. Może być również stosowane w pracy z innymi trudnościami, jeśli istnieją ku temu wskazania.

Czy można łączyć EMDR i CBT?
Tak. Różne podejścia i techniki mogą być wykorzystywane w jednym procesie terapeutycznym, jeśli odpowiada to potrzebom pacjenta.

Czy przed EMDR trzeba opowiadać terapeucie całą traumę?
Nie zawsze. Terapia EMDR ma określoną strukturę, a sposób pracy z doświadczeniem jest dostosowywany do osoby. Szczególne znaczenie ma przygotowanie i poczucie bezpieczeństwa.

Która terapia jest najlepsza w przypadku traumy?
Nie ma jednej odpowiedzi właściwej dla każdej osoby. Wybór powinien uwzględniać rodzaj doświadczeń, aktualne funkcjonowanie, potrzeby pacjenta oraz kompetencje terapeuty.